Finansal Kiralama (Leasing) Sözleşmeleri: Konusu, Kurulması ve Feshi

Özellikle yüksek bedelli sermaye mallarının, makinelerin veya gayrimenkullerin yüksek özkaynak kullanımına gerek kalmadan işletmeye kazandırılmasını sağlayan Finansal Kiralama Sözleşmesi (Leasing),…

Özellikle yüksek bedelli sermaye mallarının, makinelerin veya gayrimenkullerin yüksek özkaynak kullanımına gerek kalmadan işletmeye kazandırılmasını sağlayan Finansal Kiralama Sözleşmesi (Leasing), ticari hayatta finansman sağlama amacına hizmet eden en yaygın hukuki araçlardan biridir.

Sıradan bir kira sözleşmesinden (TBK m. 299 vd.) farklı olarak finansal kiralama; kiracıya malın zilyetliğini ve kullanma/yararlanma hakkını devrederken, kiralama süresi sonunda mülkiyetin kiracıya geçmesi veya rayiç bedelin altında satın alınması imkânını tanır.

Bu sözleşme türü, 6361 sayılı Finansal Kiralama, Faktoring, Finansman ve Tasarruf Finansman Şirketleri Kanunu hükümlerine tabidir.

Finansal Kiralama Sözleşmesi Nedir?

Finansal kiralama sözleşmesi; kiralayanın, kiracının talebi ve seçimi üzerine üçüncü bir kişiden satın aldığı veya önceden mülkiyetinde bulunan bir malın zilyetliğini, her türlü faydayı sağlamak üzere bir kira bedeli karşılığında kiracıya bırakmasını öngören sözleşmedir (6361 s.K. m. 18).

Sözleşmenin Temel Karakteristikleri

• Mülkiyet ve Zilyetlik Ayrımı: Sözleşme süresince malın mülkiyeti kiralayanda (leasing şirketinde), kullanma ve zilyetlik hakkı ise kiracıda kalır.
• Finansman Amacı: Kiracı, yatırım yapacağı malın tüm maliyetini tek seferde ödemek yerine, zamana yayılan kira ödemeleriyle finanse etmiş olur.
• Satın Alma Opsiyonu: Sözleşme sonunda kiracıya malı sembolik veya düşük bir rayiç bedelle satın alma hakkı tanınabilir.

Finansal Kiralama Sözleşmesinin Tarafları ve Konusu

1. Taraflar

• Kiralayan (Leasing Veren): Kanun gereği herkes kiralayan olamaz. Kiralayan tarafında yalnızca katılım bankaları, finansal kiralama şirketleri ile kalkınma ve yatırım bankaları yer alabilir.
• Kiracı: Ticari faaliyette bulunan tacirler, şirketler, serbest meslek mensupları olabileceği gibi tüketici niteliğindeki gerçek kişiler de kiracı olabilir.

2. Sözleşmenin Konusu

Taşınır veya taşınmaz bağımsız nitelikteki tüm sermaye malları finansal kiralama sözleşmesine konu edilebilir.

• Konu Olabilen Varlıklar: İnşaat makineleri, tıbbi cihazlar, üretim tesisleri, ticari araçlar, gayrimenkuller (fabrika, binalar) ve bilgisayar yazılımları.
• Konu Olamayan Varlıklar: Fikri ve sınai mülkiyet hakları (patent, marka vb.) finansal kiralamaya konu edilemez.

Finansal Kiralama Sözleşmesinin Kurulması ve Tescil Usulü

6361 sayılı Kanun m. 21 uyarınca finansal kiralama sözleşmesinin geçerli olabilmesi için yazılı şekilde yapılması zorunludur. (Elektronik ortamda güvenli elektronik imza ile de kurulabilir).

[1. Yazılı Sözleşme] ➔ [2. FKF Birlikleri Özel Sicili Kaydı] ➔ [3. Tapu / Trafik Şerhi (Varsa)]

Tescil ve İlan Şartı (Sicile Kayıt)

Sözleşmenin kurulmasının ardından üçüncü kişilerin iyiniyet iddialarının önüne geçilmesi amacıyla tescil zorunluluğu öngörülmüştür:

• Taşınır Mallar: Sözleşme, Finansal Kiralama, Faktoring ve Finansman Şirketleri Birliği (FKF Birlikleri)tarafından tutulan özel sicile tescil edilir.
• Taşınmaz Mallar: Sözleşme, taşınmazın bağlı bulunduğu Tapu Kütüğünün şerhler hanesine tescil ettirilir.
• Özel Sicilli Taşınırlar: Gemi, uçak veya motorlu kara araçları gibi tescile tabi mallarda, ilgili özel sicillere (Trafik Sicili, Gemi Sicili vb.) şerh verilir.

Hukuki Etki: Tescil ve şerh işlemleri tamamlandıktan sonra, mal üzerindeki ayni hak kazanımları kiralayana karşı ileri sürülemez. Kiralayanın malı üzerindeki mülkiyet hakkı üçüncü kişilere karşı koruma altına alınmış olur.

Tarafların Hak ve Yükümlülükleri

Taraf

Temel Borç ve Sorumlulukları

Hakları

Kiracı

• Kira bedellerini süresinde ve eksiksiz ödemek.

• Malı tedbirli bir kullanıcı gibi itinayla kullanmak ve bakım masraflarını karşılamak.

• Malın sigorta primlerini ödemek.

• Malın zilyetliğini ve kullanma hakkını elde etmek.

• Sözleşme sonunda varsa satın alma hakkını kullanmak.

Kiralayan

• Malı sözleşmede belirlenen sürede kiracıya teslim etmek (Aksi kararlaştırılmadıkça en geç 2 yıl içinde).

• Malı tescil/şerh ettirmek.

• Mülkiyet hakkını korumak.

• Kira bedellerini ve sigorta primlerini tahsil etmek.

• Sigorta Zorunluluğu: Finansal kiralamaya konu malın sigortalanması zorunludur. Sigorta masraf ve primleri kiracıya aittir.

Finansal Kiralama Sözleşmesinin Sona Ermesi ve Feshi

Sözleşme; sürenin dolması, kiracının ölümü, fiil ehliyetini kaybetmesi veya iflası gibi hallerde kural olarak kendiliğinden sona erer.

Temerrüt ve Sözleşmenin Feshi (6361 s.K. m. 31)

Kiracının kira bedelini ödememesi halinde kiralayan doğrudan sözleşmeyi feshedemez. Kanunda öngörülen ihtar mekanizması işletilmelidir:

• 30 Günlük İhtar Süresi: Kiralayan, ödenmeyen kira bedeli için kiracıya en az 30 günlük süre verir ve bu süre içinde borç ödenmezse sözleşmenin feshedileceğini yazılı olarak ihtar eder.
• Sözleşmenin Feshi: 30 günlük süre geçmesine rağmen ödeme yapılmazsa kiralayan sözleşmeyi tek taraflı feshedebilir.
• Malın İadesi: Fesihle birlikte kiracı, malın zilyetliğini derhal kiralayana iade etmekle yükümlüdür.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

Leasing konusu malın bakımı ve tamiri kime aittir?

Malın kullanımından doğan olağan ve olağanüstü tüm bakım, tamir ve koruma masrafları aksi sözleşmede kararlaştırılmadıkça kiracıya aittir.

Kiracı leasing konusu malı başkasına kiralayabilir mi?

Kiralayanın açık yazılı onayı olmaksızın kiracı, finansal kiralama konusu malın zilyetliğini başkasına devredemez, alt kiraya veremez.

Kiracının iflas etmesi durumunda leasing konusu mala ne olur?

Kiracının iflası halinde, leasing konusu mal iflas masasına dahil edilemez. Kiralayan mülkiyet hakkına dayanarak malın iflas masasından çıkarılmasını (istihkak) talep edebilir.

Sonuç

Finansal kiralama sözleşmeleri; vergi muafiyetleri, yatırım finansmanı ve mülkiyet yapısı bakımından son derece teknik detaylar barındıran uzun süreli sözleşmelerdir. Ödeme vadelerinin aksatılması durumunda ağır fesih hükümleri ve icra süreçleri gündeme gelebilir. Sözleşme akdedilmeden ve süreç boyunca doğabilecek uyuşmazlıklarda uzman bir şirketler ve ticaret hukuku avukatı ile çalışılması tavsiye edilir.