Uluslararası düzeyde düzensiz göçle mücadele ve kamu düzeninin korunması amacıyla Türk Ceza Kanunu’nun (TCK) "Uluslararası Suçlar" başlıklı bölümünde, 79. maddede düzenlenen göçmen kaçakçılığı suçu,…
Uluslararası düzeyde düzensiz göçle mücadele ve kamu düzeninin korunması amacıyla Türk Ceza Kanunu’nun (TCK) "Uluslararası Suçlar" başlıklı bölümünde, 79. maddede düzenlenen göçmen kaçakçılığı suçu, insan onurunu, devletin sınır güvenliğini ve kamusal düzeni korumayı amaçlayan ağır yaptırımlara tabi bir suç tipidir.
Bu rehberde; TCK m. 79 kapsamındaki suçun unsurlarını, cezayı artıran nitelikli hallerini, teşebbüs durumundaki özel kuralı, adli tedbirleri ve soruşturma/kovuşturma süreçlerini bulabilirsiniz.
Göçmen Kaçakçılığı Suçu Nedir?
Göçmen kaçakçılığı suçu; doğrudan doğruya veya dolaylı olarak maddi menfaat elde etmek amacıyla, yasal olmayan yollardan bir yabancıyı ülkeye sokmak, ülkede kalmasına imkân sağlamak ya da Türk vatandaşı veya yabancının yurt dışına çıkmasına imkân sağlamaktır.
Kanuni Düzenleme (TCK m. 79)
TCK Madde 79:
- Doğrudan doğruya veya dolaylı olarak maddi menfaat elde etmek maksadıyla, yasal olmayan yollardan;
- a) Bir yabancıyı ülkeye sokan veya ülkede kalmasına imkân sağlayan,
- b) Türk vatandaşı veya yabancının yurt dışına çıkmasına imkân sağlayan,
- Kişi, beş yıldan sekiz yıla kadar hapis ve bin günden onbin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır. Suç, teşebbüs aşamasında kalmış olsa dahi, tamamlanmış gibi cezalandırılır.
Suçun Oluşum Şartları ve Maddi Unsur
Göçmen kaçakçılığı suçunun oluşabilmesi için iki temel şartın birlikte bulunması gerekir:
- Maddi Menfaat Maksadı: Failin doğrudan veya dolaylı olarak para, mal veya herhangi bir ekonomik çıkar sağlama amacı bulunmalıdır. Akrabalık veya insani duygularla menfaat temin edilmeksizin yapılan yardımlarda TCK m. 79 suçu oluşmaz.
- Yasa Dışı Eylemlerden Birinin Gerçekleştirilmesi:
- Yabancının kaçak yollarla Türkiye'ye sokulması,
- Kaçak yolla gelmiş yabancının Türkiye'de kalmasına imkân sağlanması (barındırma, saklama vb.),
- Türk vatandaşının veya yabancının yasa dışı yollarla (sahte pasaport, tekne, tır kasası vb.) yurt dışına çıkarılması.
Suçun Nitelikli Haller ve Cezaları
TCK m. 79/2 uyarınca, eylemin işleniş şekline ve tehlikenin boyutuna göre verilecek cezalar kademeli olarak artırılır:
TCK m. 79/2 KAPSAMINDA NİTELİKLİ HAL ZAMLARI
NİTELİKLİ HAL / DURUM ARTIRIM ORANI
• Mağdurun Hayatı Bakımından Tehlike Oluşması Ceza Yarısından Üçte İkisine Kadar
(Kapalı tır kasasında, patpatta, havasız/ Artırılır (1/2 - 2/3).
hijyensiz ortamda taşıma)
• Onur Kırıcı Muameleye Maruz Bırakma Ceza Yarısından Üçte İkisine Kadar
(Çöp/kömürlükte kilitli tutma, temel ihtiyaç Artırılır (1/2 - 2/3).
imkânı vermeme)
• Suçun Birden Fazla Kişi Tarafından İştirakle Ceza Yarı Oranında Artırılır (1/2).
İşlenmesi
• Suçun Örgüt Faaliyeti Kapsamında İşlenmesi Ceza Yarısından Bir Katına Kadar
(TCK m. 220 kapsamındaki hiyerarşik yapı) Artırılır (1/2 - 1 Kat).
Göçmen Kaçakçılığı Suçunda Teşebbüs ve İçtima
- Teşebbüs Özel Kuralı: Türk Ceza Kanunu'nda yer alan genel kuralın aksine, göçmen kaçakçılığı suçu teşebbüs aşamasında kalsa dahi (örneğin teknenin kıyıdan ayrılmadan yakalanması veya tırın sınırdan geçememesi) kanun gereği tamamlanmış suç gibi ceza verilir, teşebbüs indirimi uygulanmaz.
- Sahtecilik ile İçtima (TCK m. 79 / Evrakta Sahtecilik): Göçmen kaçakçılığı yapılırken sahte pasaport, kimlik veya vize kullanılmışsa fail hem göçmen kaçakçılığından hem de resmî belgede sahtecilik (TCK m. 204) suçundan ayrı ayrı cezalandırılır (Gerçek içtima).
Soruşturma Usulü ve Adli Tedbirler
Göçmen kaçakçılığı suçu şikâyete bağlı değildir. Kolluk veya savcılık ihbar ya da devriye ile suçu öğrendiğinde resen soruşturma başlatır.
- Uzlaştırma: Bu suç uzlaştırma kapsamında değildir.
- Dava Zamanaşımı: 15 yıl
- Ceza Zamanaşımı: 20 yıl
TUTUKLAMA VE ADLİ TEDBİR SÜRECİ
1. Katalog Suç Niteliği > CMK m. 100 Uyarınca Tutuklama Nedeni Varsayılır.
2. Araç El Koyması > Suçta Kullanılan Nakil Araçlarına (Tekne, Tır vb.)
TCK m. 54/55 Uyarınca El Konulabilir / Müsadere
Edilebilir.
Mahkemenin Verebileceği Kararlar ve Yaptırımlar
Yargılama sonucunda verilebilecek kararlar şunlardır:
Yaptırım / Karar Türü
Uygulanabilirlik Şartı
Beraat
Failin insani amaçlarla hareket etmesi (maddi menfaat elde etmediğinin sabitleşmesi), suç kastının veya delilin bulunmaması.
Ceza Verilmesine Yer Olmadığı (CYOK)
Sanığın akıl hastalığı, yaş küçüklüğü veya zorunluluk hali.
Adli Para Cezasından Ayrı Hapis
Kanunda hapis ve adli para cezası birlikte öngörüldüğünden mahkeme her ikisine de ayrı ayrı hükmeder.
HAGB (Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması)
Ceza alt sınırı 5 yıl hapis olduğu için, nitelikli indirimler uygulansa dahi netice ceza genellikle 2 yılın üzerinde kalacağından HAGB ve cezanın ertelenmesi mümkün olmamaktadır.
Sıkça Sorulan Sorular
Kendi aracına benzersiz insani yardım amacıyla sığınmacı alan kişi bu suçu işler mi?
Hayır. Göçmen kaçakçılığı suçunun manevi unsuru "maddi menfaat elde etme" maksadıdır. Ücret almadan, tamamen insani duygularla aracına yolcu alan veya evinde misafir eden kişi TCK m. 79 suçunu işlemez.
Göçmenlerin kendileri cezalandırılır mı?
Göçmen kaçakçılığı suçunun mağduru/konusu göçmenlerin kendileridir. Göçmenler TCK m. 79 uyarınca fail olarak cezalandırılmazlar; ancak 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu uyarınca sınır dışı (deport) işlemlerine tabi tutulurlar.
Görevli Mahkeme ve Kanun Yolu
Göçmen kaçakçılığı suçunda yargılama yapmaya görevli mahkeme Asliye Ceza Mahkemesidir. İlk derece mahkemesi kararlarına karşı 7 gün içinde İstinaf (Bölge Adliye Mahkemesi), İstinaf kararlarına karşı ise 15 gün içinde Yargıtay temyiz kanun yolu açıktır.
Yazar: Demirci Hukuk Ekibi
Tüm Yayınlar