İfadeye Çağrılmak ve İfade Verme Sürecinde Dikkat Edilmesi Gerekenler

İfadeye çağrılmak, günlük yaşamda her vatandaşın karşılaşabileceği, Türk Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) çerçevesinde yürütülen standart bir adli prosedürdür. Bir suçun faili (şüpheli), mağduru…

İfadeye çağrılmak, günlük yaşamda her vatandaşın karşılaşabileceği, Türk Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) çerçevesinde yürütülen standart bir adli prosedürdür. Bir suçun faili (şüpheli), mağduru (müşteki) ya da tanığı olmanız durumunda adli makamlarca beyanınıza başvurulabilir. İfade aşamasında verilen beyanlar, tüm yargılama sürecinin temelini oluşturduğu için sürecin hukuki kurallara uygun yürütülmesi kritik önem taşır.

İfade Nedir ve İfadeye Çağrılmak Ne Anlama Gelir?

Hukuki anlamda ifade; şüphelinin, üzerine atılı suçlamalarla ilgili olarak kolluk (polis/jandarma) veya Cumhuriyet Savcısı tarafından dinlenmesi ve beyanlarının tutanağa geçirilmesidir. Uygulamada müşteki (mağdur) veya tanıkların beyanlarının alınması işlemi de geniş anlamda ifade olarak adlandırılır.

İfadeye Çağrılma Yöntemleri

• Davetiye (Tebligat) ile Çağrı: İfade çağrısı kural olarak yazılı davetiye ile yapılır. Davetiyede çağrılma sebebi, başvurulacak makam ve gelinmediği takdirde uygulanacak yaptırımlar belirtilir.
• Telefon ile Çağrı: Kolluk kuvvetleri acil veya pratik hallerde telefonla ulaşarak kişiyi ifadeye davet edebilir.
• İstinabe / SEGBİS ile İfade: İkamet ettiğiniz şehir dışında yürütülen bir soruşturma için başka bir ile gitmeniz gerekmez. İfadeniz, ikametgahınıza en yakın kolluk biriminde veya adliyede Ses ve Görüntülü Bilişim Sistemi (SEGBİS) aracılığıyla alınabilir.

İfade Sürecinde Şüphelinin Yasal Hakları (CMK m. 147)

İfade alma işlemi başlamadan önce yetkili makamlar şüpheliye yasal haklarını hatırlatmak ve öğretmek zorundadır:

• Kimlik Tespiti: Şüpheli, kimliğine ilişkin sorulara doğru cevap vermekle yükümlüdür (Ancak suça ilişkin sorulara cevap verme zorunluluğu yoktur).
• İsnadı Öğrenme Hakkı: Hakkında hangi suçlamayla soruşturma yürütüldüğünü açıkça öğrenme hakkına sahiptir.
• Müdafii (Avukat) Seçme Hakkı: İfade anında bir veya birden fazla avukatın hukuki yardımından yararlanabilir. Avukat tutacak maddi gücü yoksa barodan avukat görevlendirilmesini (CMK Avukatı) talep edebilir.
• Susma Hakkı: Şüpheli, kendisine yöneltilen sorulara karşı beyanda bulunmama ve susma hakkını kullanma yetkisine sahiptir. Susma hakkının kullanılması suçluluk karinesi sayılamaz.
• Lehe Olan Delillerin Toplanmasını İsteme: Kendi lehine olan delillerin araştırılmasını ve dosyaya eklenmesini talep edebilir.

İfadeye Gitmemenin ve İfade Vermemenin Hukuki Sonuçları

• İfadeye Gitmezseniz: Usulüne uygun tebligat veya telefon çağrısına rağmen geçerli bir mazeret sunmaksızın ifadeye gitmeyen kişiler hakkında Cumhuriyet Savcısının talimatıyla Zorla Getirme Kararı çıkarılır. Kolluk tarafından bulunduğunuz adresten alınarak ifadeye götürülürsünüz.
• İfade Vermek Zorunlu mu? İfade verme makamına gitmek zorunludur; ancak yukarıda belirtildiği üzere beyanda bulunmak zorunlu değildir, susma hakkı kullanılabilir.

İfade Vermede Avukat Bulundurma Zorunluluğu

Kural olarak her aşamada avukat bulundurmak mümkündür; ancak bazı hallerde avukat katılımı kanuni bir zorunluluktur:

• Çocuklar (18 yaş altı kişilerin) ifadesi alınırken,
• Sağır veya dilsiz kişilerin ifadesinde,
• Kendisini savunamayacak derecede malul veya akıl hastası olan kişilerin ifadesinde,
• Alt sınırı 5 yıldan fazla hapis cezası gerektiren suçların soruşturmasında,
• Sulh Ceza Hakimliği tutuklama/adli kontrol sorgularında müdafii (avukat) bulunması zorunludur.

Karakolda Verilen İfade Değiştirilebilir mi?

• Avukatsız Verilen İfade: Kollukta (karakolda) avukatınız olmadan verdiğiniz ifade, mahkeme veya hakim huzurunda doğrulanmadığı sürece hükme esas alınamaz (CMK m. 148/4). Hakim önünde karakol ifadenizi reddedebilirsiniz.
• Avukat Huzurunda Verilen İfade: Avukat ile birlikte verilen ifadeden dönmek hukuken mümkündür; ancak mantıklı ve hukuki bir gerekçe sunulmadığı takdirde hakim nezdinde inandırıcılığı zedeleyebilir.

İfade Almada Yasak Usuller (CMK m. 148)

İfade verenin beyanı özgür iradesine dayanmalıdır. Aşağıdaki yasak usullerle alınan ifadeler hukuka aykırı delil niteliğindedir ve yargılamada kullanılamaz:

• İşkence, kötü muamele, yorma veya eziyet etme,
• İlaç verme, aldatma, cebir veya tehditte bulunma,
• Bazı araçlar uygulayarak bedensel veya ruhsal müdahalede bulunma,
• Kanuna aykırı bir menfaat (ödül/vaat) vaat etme.

İfade Verildikten Sonraki Süreç Nasıl İşler?

İfade tamamlanıp tutanak imzalandıktan sonra soruşturmanın seyrine göre şu aşamalara geçilir:

• Serbest Bırakılma: İfadesi alınan şüpheli, savcılık talimatıyla doğrudan serbest bırakılabilir.
• Adli Kontrol Talebi: Savcılık, şüpheliyi yurt dışı çıkış yasağı veya imza yükümlülüğü talebiyle Sulh Ceza Hakimliğine sevk edebilir.
• Tutuklama Talebi: Suçun niteliğine ve delil durumuna göre savcı, şüpheliyi tutuklama istemiyle Sulh Ceza Hakimliğine sevk eder. Hakim sorgusu sonucunda tutuklama veya adli kontrol kararı verilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Karakolda İfade Vermek Sicillere (Adli Sicil Kaydına) İşler mi?

Hayır. İfade vermek, gözaltına alınmak veya soruşturma geçirmek e-Devlet veya adliyeden alınan adli sicil (sabıka) kaydına veya arşiv kaydına işlemez. Adli sicile yalnızca mahkemece verilen ve kesinleşen mahkumiyet kararları işlenir.

Savcı İfade Almadan Dava Açabilir mi?

Kural olarak hayır. Şüphelinin savunma hakkı ve adil yargılanma hakkı gereği ifadesi alınmadan veya usulünce çağrılmadan hazırlanan iddianameler mahkemelerce iade edilir.

Hukuki Uyarı: İfade tutanağına atılan imza, yargılamanın tüm safhalarını etkileyen en önemli adli belgedir. Tutanağı okumadan imzalamamak, gerçeğe aykırı hususlar varsa düzelttirmek ve sürecin en başından itibaren uzman bir ceza avukatından hukuki destek almak telafisi imkansız hak kayıplarını önler.