İş Kazası Tazminat Davası: Şartları, Hesaplama Usulü ve Yargılama Süreci

İş yerinde veya işin yürütümü sırasında meydana gelen ve işçinin bedensel veya ruhsal bütünlüğünü zarara uğratan ya da ölümüne yol açan olaylara iş kazası denir. İş kazası neticesinde işçi veya…

İş yerinde veya işin yürütümü sırasında meydana gelen ve işçinin bedensel veya ruhsal bütünlüğünü zarara uğratan ya da ölümüne yol açan olaylara iş kazası denir. İş kazası neticesinde işçi veya yakınları, işverenin hukuki ve cezai sorumluluğuna dayanarak maddi ve manevi tazminat davası açma hakkına sahiptir.

İş kazalarından doğan tazminat sorumluluğu temel olarak 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu (m. 13), 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK m. 49, 53, 54, 417) ve 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu hükümlerine dayanır.

Hangi Durumlar İş Kazası Sayılır? (5510 Sayılı Kanun m. 13)

Bir olayın hukuken "iş kazası" olarak nitelendirilebilmesi için şu hallerden birinde gerçekleşmiş olması gerekir:

• Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada meydana gelen her türlü kaza (İşle ilgili olsun ya da olmasın, örneğin dinlenme saatinde veya yemekhanede gerçekleşen kazalar),
• İşveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle veya görevli olarak işyeri dışına gönderildiği zamanlarda,
• Emziren kadın sigortalının çocuğuna süt vermek için ayrılan zaman diliminde,
• Sigortalıların, işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş-gelişi (servis) sırasında.

Önemli İçtihat: İşçinin işyerinde kalp krizi veya beyin kanaması geçirmesi de Yargıtay'ın yerleşik kararları uyarınca iş kazası kabul edilmektedir.

İş Kazası Tazminat Davası Türleri ve Talep Edilebilecek Kalemler

İş kazası sonrasında açılacak davalar, olayın sonuçlarına (yaralanma veya ölüm) göre değişiklik gösterir:

İŞ KAZASI TAZMİNAT TALEPLERİ

[YARALANMA / MALULİYET] [ÖLÜM HALİ]

• Tedavi ve Bakım Giderleri • Cenaze Giderleri

• Geçici / Sürekli İş Göremezlik Tazminatı • Ölüm Öncesi Tedavi Giderleri

• Ekonomik Geleceğin Sarsılmasından Doğan Zararlar • Destekten Yoksun Kalma Tazminatı

• Manevi Tazminat • Yakınların Manevi Tazminatı

1. İş Kazasında Yaralanma Halinde Maddi Tazminat (TBK m. 54)

İşçinin yaralanması veya engelli/malul hale gelmesi durumunda işverenden şunlar talep edilebilir:

• Faturalandırılan veya belgeye bağlanan tüm tedavi ve tıbbi bakım giderleri,
• Çalışamadığı dönemde mahrum kaldığı kazanç kayıpları,
• Adli Tıp / Sağlık Kurulu raporuyla saptanan maluliyet oranına göre sürekli iş göremezlik tazminatı,
• İleride mesleki kariyerini ve kazanma gücünü etkileyecek ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan kayıplar.

2. İş Kazasında Ölüm Halinde Maddi Tazminat (TBK m. 53)

İşçinin hayatını kaybetmesi halinde, ölenin mirasçıları ve bakmakla yükümlü olduğu yakınları (eş, çocuk, anne, baba) şu kalemleri talep edebilir:

• Cenaze ve defin giderleri,
• Ölüm hemen gerçekleşmemişse, ölüm anına kadar yapılan tedavi masrafları ve iş göremezlik kayıpları,
• Ölen işçinin finansal ve yaşam desteğinden mahrum kalan yakınlarının Destekten Yoksun Kalma Tazminatı.

3. Manevi Tazminat Davası (TBK m. 56)

Ağır bedensel zarara uğrayan işçi veya vefat eden işçinin yakınları; duydukları derin elem, keder ve psikolojik çöküntünün bir nebze telafisi amacıyla işverenden manevi tazminat talep edebilirler.

SGK Ödenekleri ve İş Kazasının Tespiti Davası

SGK Bildirim Süresi ve Rapor

İşveren, iş kazasını kolluk kuvvetlerine derhal, SGK'ya ise en geç 3 iş günü içinde bildirmek zorundadır. SGK müfettişlerince yapılan inceleme sonucunda olayın iş kazası olduğu onaylanırsa işçiye/yakınlarına ödenekler bağlanır.

İş Kazasının Tespiti Davası

Eğer SGK müfettişleri olayı "iş kazası" olarak kabul etmezse veya işveren bildirimi gizlemişse, tazminat davasından önce veya tazminat davasıyla birlikte İş Kazasının Tespiti Davası açılması zorunludur.

SGK Tarafından Sağlanan Ödenekler:

• Geçici İş Göremezlik Ödeneği (Rapor Parası): Yatarak tedavilerde günlük kazancın yarısı (%50), ayaktan tedavilerde üçte ikisi (%66,6) ödenir.
• Sürekli İş Göremezlik Geliri: Meslekte kazanma gücünü en az %10 oranında kaybeden işçiye aylık bağlanır.
• Ölüm Geliri ve Cenaze Ödeneği: Vefat eden işçinin hak sahiplerine aylık ve maktu defin yardımı yapılır.

İş Kazası Tazminat Davasında Usul Kuralları

Usul Unsuru

Uygulama Esasları

Zorunlu Arabuluculuk

İş hukuku davalarında arabuluculuk genelde dava şartı olsa da, iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan tazminat davalarında ARABULUCULUK ZORUNLU DEĞİLDİR. Doğrudan dava açılabilir.

Görevli Mahkeme

İş Mahkemesi (İş mahkemesi bulunmayan yerlerde Asliye Hukuk Mahkemesi).

Yetkili Mahkeme

Davalı işverenin yerleşim yeri, iş kazasının gerçekleştiği yer veya yaralanan/vefat eden işçinin ikametgahı mahkemesi.

İş Kazası Tazminat Davalarında Zamanaşımı Süreleri

İş kazasına dayalı tazminat davalarında zamanaşımı süreleri Türk Borçlar Kanunu ve Türk Ceza Kanunu (TCK) hükümlerine göre belirlenir:

• Genel Zamanaşımı: Kazanın ve zararın/maluliyetin öğrenildiği tarihten itibaren 2 yıl, her halde kazadan itibaren 10 yıldır.
• Ceza Zamanaşımı Uygulaması (TCK m. 66): İş kazası bir suç (taksirle yaralama veya taksirle öldürme) teşkil ettiği için, ceza kanunundaki zamanaşımı süreleri daha uzunsa ceza zamanaşımı hükümleri uygulanır:
• Yaralanmalı İş Kazalarında (Taksirle Yaralama - TCK m. 89): Zamanaşımı 8 Yıldır.
• Ölümlü İş Kazalarında (Taksirle Öldürme - TCK m. 85): Zamanaşımı 15 Yıldır.

Maluliyet Raporu Kuralı: İşçinin bedenindeki kalıcı hasarın (maluliyet oranının) tam olarak kesinleştiği ve yetkili sağlık kurulunca onaylandığı tarihten itibaren zamanaşımı süresi işlemeye başlar.

Sıkça Sorulan Sorular

İşverenin ceza davası alması tazminat davasını etkiler mi?

Ceza mahkemesinde işverenin veya şantiye şefinin kusurlu bulunarak ceza alması, iş mahkemesindeki tazminat davasında işverenin kusurunu ve sorumluluğunu kesin olarak ispatlayan en güçlü delildir.

SGK’nın bağladığı gelirler tazminattan düşülür mü?

Evet. SGK tarafından işçiye veya yakınlarına bağlanan gelirlerin rücu edilebilen (işverenin kusuruna denk gelen) kısmı, mahkemece hesaplanan toplam maddi tazminat tutarından mahsup edilir (düşülür).

Hukuki Desteğin Önemi

İş kazası tazminat davaları; Adli Tıp Kurumu maluliyet oranlarının tespiti, Aktüerya (bilirkişi) tazminat hesaplamaları, kusur oranlarının tespiti ve SGK peşin sermaye değerlerinin mahsubu gibi son derece teknik ve karmaşık süreçler içerir. Telafisi imkânsız hak kayıplarına uğramamak adına dava sürecinin bir iş hukuku avukatı rehberliğinde takip edilmesi tavsiye edilir.