İşçinin İşyerine Alkol veya Uyuşturucu Madde Alarak Gelmesi ve Haklı Fesih

İş ortaklığının ve iş sözleşmelerinin devamı, taraflar arasındaki karşılıklı güven, iş sağlığı ve güvenliği ortamının sürdürülebilirliğine bağlıdır. İşçinin mesaiye alkol veya uyuşturucu madde…

İş ortaklığının ve iş sözleşmelerinin devamı, taraflar arasındaki karşılıklı güven, iş sağlığı ve güvenliği ortamının sürdürülebilirliğine bağlıdır. İşçinin mesaiye alkol veya uyuşturucu madde etkisinde gelmesi ya da işyeri sınırları içinde bu maddeleri tüketmesi; sadece güven ilişkisini zedelemekle kalmaz, işyerindeki üretim güvenliğini ve diğer çalışanların can emniyetini de doğrudan tehlikeye atar.

4857 sayılı İş Kanunu’nun 25. maddesinin II. fıkrasının (d) bendi uyarınca; işçinin işyerine sarhoş yahut uyuşturucu madde almış olarak gelmesi ya da işyerinde bu maddeleri kullanması, işverene sözleşmeyi yasal bildirim sürelerini beklemeksizin Haklı Nedenle Derhal Feshetme yetkisi tanır. Bu yolla işten çıkarılan işçi, kıdem ve ihbar tazminat haklarını tamamen kaybeder.

1. Yasal Çerçeve: Alkol ve Uyuşturucu Madde Arasındaki Kritik Farklar

Kanun koyucu ve yerleşik Yargıtay içtihatları, feshin mahkemede geçerli sayılabilmesi adına alkol kullanımı ile uyuşturucu madde kullanımı arasında ispat hukuku yönünden net ve keskin bir çizgi çekmiştir:

Durum / Eylem

Alkol (İçki) Kullanımı

Uyuşturucu / Uyarıcı Madde

İşyerine Gelmeden Önce Kullanım

İşçinin sadece alkol almış olması yetmez; işe sarhoş olarak geldiğinin nesnel ölçümlerle veya tanıklarla ispatı şarttır.

Herhangi bir oran veya sarhoşluk derecesi aranmaksızın, madde almış olmak doğrudan haklı fesih sebebidir.

İşyeri Sınırları İçinde Kullanım

Sarhoşluk şartı aranmaz. İşçinin eylemlerini etkilemese bile işyerinde alkol almak kesin haklı fesih nedenidir.

Her halükarda kesin ve ağır bir yasal yasaktır, tazminatsız derhal kovulma sonucunu doğurur.

İşyeri Sınırlarının Tespiti (): İşyeri kavramı sadece fiilen çalışılan ofis veya fabrika binasından ibaret değildir. İşyerine bağlı yerler, eklentiler (işyeri bahçesi, avlu, yemekhane, soyunma odaları) ve personeli taşıyan işyeri servis araçları da iş organizasyonunun bir parçası kabul edilir. Bu eklentilerde yapılan ihlaller de doğrudan işyerinde yapılmış sayılır.

2. Alkol veya Madde Kullanan İşçinin Çıkış Protokolü

İşverenin haklı konumdayken usul hataları nedeniyle "haksız fesih" tazminatları ödemek zorunda kalmaması adına şu adımları yasal takvime göre atması şarttır:

1.Somut Delillerle Durum Tespit Tutanağı Tanzimi:1. Aşama.

İşçinin durumu fark edildiği an derhal mesai arkadaşları, amirler ve varsa işyeri hekimi/güvenlik görevlileri eşliğinde durum tespit tutanağı tutulmalıdır. Tutanakta tanık beyanlarına yer verilmeli, varsa kamera kayıtları ve alkolmetre dökümleri (adli tıp/kolluk raporları) eklenerek şahitler huzurunda imza altına alınmalıdır.

2.6 İş Günlük Hak Düşürücü Süre Takibi:2. Aşama.

İşveren, alkol veya madde kullanımı vakasını ve faili resmen öğrendiği tarihten itibaren en geç 6 iş günü içinde haklı fesih yetkisini kullanmak zorundadır (). Bu süre geçirilirse fesih hakkı düşer; ayrıca eylemin üzerinden her halükarda 1 yıl geçtikten sonra bu gerekçeyle fesih yapılamaz.

3.Yazılı Haklı Fesih Bildirimi ve Çıkış:3. Aşama.

Sözleşmenin m. 25/2-d uyarınca feshedildiği işçiye yazılı ihtarname ile bildirilmeli (ispat kolaylığı sağlar) ve SGK çıkış kodu olarak Kod 45 (Ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık) işlenmelidir.

Savunma Zorunluluğu İstisnası: İş Kanunu m. 19/2 uyarınca performans veya geçerli neden fesihlerinde işçinin yazılı savunmasının alınması mutlak zorunluluk iken; m. 25/2 kapsamındaki ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık (sarhoşluk/madde kullanımı) durumlarında işçinin savunmasının alınması yasal bir zorunluluk değildir.

3. Fesih Sonrası Tarafların Adli Hakları ve Ceza Davası Etkisi

• Feshe Bağlı Olmayan Haklar: İşçi işyerine sarhoş veya madde alarak gelmesi nedeniyle tazminatsız ve haklı olarak kovulsa dahi, geçmişteki fiili çalışmalarından doğan ve fesih türüyle ilgisi olmayan ödenmemiş çıplak maaş alacaklarını, fazla mesai ücretlerini ve içeride kalan yıllık izin paralarını her halükarda nakden alma hakkına sahiptir. İşveren bu alacakları gasp edemez.
• Uyuşmazlığın Ceza Davası Boyutu: Uyuşmazlığın ceza davası boyutu da bulunmaktadır. Özellikle uyuşmazlığa konu uyuşturucu madde kullanımı veya ticareti ceza hukukunun () doğrudan konusudur. Ceza mahkemesinde kesinleşen maddi olgular ve mahkumiyet kararları iş mahkemesini kesin olarak bağlar. Ancak ceza mahkemesinden teknik bir sebeple (Örn: delil yetersizliği) çıkan beraat kararı, iş mahkemesi hakiminin "güven ilişkisinin sarsıldığı ve iş güvenliğinin tehlikeye düştüğü" yönündeki kanaatini ve haklı fesih kararını engellemez.
• İşçinin Dava Açma Hakkı: Çıkarılan işçi, iddiaların asılsız veya iftira olduğunu, sarhoş olmadığını iddia ediyorsa fesihten itibaren 1 ay içinde arabuluculuğa başvurarak İşe İade Davası açabilir ya da tazminat alacakları için dava ikame edebilir. İşveren mahkemede sarhoşluk olgusunu veya uyuşturucu kullanımını somut delillerle ispatlayamazsa, yapılan fesih haksız feshe tahvil olur ve işverene fahiş iş güvencesi ile kıdem tazminatı faturaları çıkar.

Yargılama Süreci, İspat ve Avukatlık Maliyetleri

• İspat Yükü İşverendedir: İşçi alkol veya madde gerekçesiyle tazminatsız çıkartıldığında; işçinin sarhoş olduğunu veya işyerinde bu maddeleri kullandığını mahkemede somut verilerle ispat yükü tamamen davalı işverendedir(). Soyut iddialar Yargıtay önünde ispat aracı kabul edilmez; tutanak, şahit ve tıbbi dökümler hasredilmelidir.
• Dava Takvimi ve Masraflar: İş mahkemelerindeki bu uyuşmazlıklar adli tıp / ceza dosyalarının celbi ve bilirkişi incelemeleri nedeniyle ortalama 1 ila 1,5 yıl sürmektedir. Adli harçlar ve gider avansları peşinatı adli takvim dökümlerine göre ortalama 4.000 TL civarındadır. Avukatlık Asgari Ücret Tarifesindeki (AAÜT) iş davaları yasal taban sınır en az 17.900 TL'dir; serbest sözleşmelerde genellikle dava sonunda tahsil edecek meblağ üzerinden %15 ilâ %25 oran aralığında nispi oranlar kurgulanır.

Sonuç

İşçinin işyerine alkol veya uyuşturucu madde alarak gelmesi, işverene iş sözleşmesini tazminatsız feshetme imkanı tanıyan güçlü bir yasal hak olsa da 6 iş günlük katı hak düşürücü sürelerin takibi, "sarhoşluk" kriterinin ve işyeri eklentilerinin (servis, bahçe vb.) hukuki sınırlarının doğru çizilmesi ileri düzey iş hukuku usul uzmanlığı gerektirir. Yapılacak tek bir usul hatası veya delil yetersizliği, haklı konumdaki işvereni yüz binlerce liralık haksız fesih tazminatları ödemekle karşı karşıya bırakabilir.

Alkol veya madde kullanımı iddialarına dayalı tazminatsız çıkış süreçlerini kurumsal olarak hasarsız ve eksiksiz tanzim etmek veya asılsız sarhoşluk iddialarına karşı yasal haklarınızı ve kıdem tazminatınızı mahkemede kurtarmak adına sürecin en başından itibaren uzman bir işçi ve işveren/iş hukuku avukatından profesyonel hukuki danışmanlık ve dava takip desteği almanız menfaatiniz icabıdır.