İşçinin Tutuklanması ve Gözaltına Alınması Halinde Fesih ve Kıdem Tazminatı Güvencesi

İş sözleşmesi, işçinin iş görme borcunu şahsen ifa etmesi üzerine kuruludur. İşçinin karıştığı adli bir vaka neticesinde özgürlüğünün kısıtlanması (tutuklanması veya gözaltına alınması), işe devam…

İş sözleşmesi, işçinin iş görme borcunu şahsen ifa etmesi üzerine kuruludur. İşçinin karıştığı adli bir vaka neticesinde özgürlüğünün kısıtlanması (tutuklanması veya gözaltına alınması), işe devam etmesini imkansız kılan ve iş hukuku literatüründe Zorlayıcı Sebepler kategorisinde değerlendirilen nesnel bir durumdur.

4857 sayılı İş Kanunu’nun 25. maddesinin IV. fıkrası uyarınca; işçinin gözaltına alınması veya tutuklanması halinde devamsızlığın yasal ihbar (bildirim) sürelerini aşması, işverene sözleşmeyi yasal ihbar süresi beklemeksizin Haklı Nedenle Derhal Feshetme yetkisi tanır. Bu fesih türünün en büyük özelliği, işçinin kusuruna dayanmayan zorlayıcı bir sebep olması nedeniyle işçinin tazminat haklarını (kıdem tazminatını) bütünüyle ortadan kaldırmamasıdır.

1. Yasal Bekleme Süresi: İhbar Önellerinin Hesaplanması

İşçinin gözaltına alındığı veya tutuklandığı ilk gün işveren sözleşmeyi pat diye feshedemez. Kanun koyucu, adli sürecin netleşmesi ve işçinin serbest bırakılma ihtimaline binaen iş sözleşmesinin belirli bir süre askıda kalmasını emreder. İşverenin haklı fesih hakkı, ancak devamsızlık süresi işçinin kıdemine denk gelen yasal ihbar sürelerini () aştığı an doğar:

A. Kıdeme Göre Yasal Askı Süreleri Baremi

İşçinin Hizmet (Kıdem) Süresi

Tabi Olunan Yasal İhbar Süresi

İşverenin Beklemek Zorunda Olduğu Askı Süresi

6 Aydan Az Sürmüş Çalışmalar İçin

2 Hafta

Fiilen 14 Gün Boyunca Fesih Yapılamaz.

6 Ay ile 1,5 Yıl Arası Çalışmalar İçin

4 Hafta

Fiilen 28 Gün Boyunca Fesih Yapılamaz.

1,5 Yıl ile 3 Yıl Arası Çalışmalar İçin

6 Hafta

Fiilen 42 Gün Boyunca Fesih Yapılamaz.

3 Yıldan Fazla Sürmüş Çalışmalar İçin

8 Hafta

Fiilen 56 Gün Boyunca Fesih Yapılamaz.

B. Sözleşmesel Uzatmaların Hukuki Etkisi

Yargıtay İlkesel Kuralı: Eğer bireysel iş sözleşmesinde veya işyerinde uygulanan Toplu İş Sözleşmesinde (TİS) yasal ihbar süreleri artırılmışsa (Örn: 3 yıllık işçinin ihbarı 8 haftadan 12 haftaya çıkarılmışsa), m. 25/IV uygulaması yönünden artırılmış olan bu uzun süreler dikkate alınmak zorundadır (). İşveren artırılan bu süre dolmadan fesih yaparsa, fesih haksız fesihe tahvil olur.

2. Tutuklanan İşçinin Maddi Hak Hak edişleri

İşçinin işyeri içinde bir suç işlemesi ile işyeri dışında (Örn: Alacak verecek kavhası, siyasi olaylar vb.) bir suçtan tutuklanması arasında fesih hakkının doğması yönünden hiçbir fark yoktur. Suç nerede işlenirse işlensin askı süresi aşıldığında işveren sözleşmeyi feshedebilir. Ancak bu feshin mali sonuçları normal tazminatsız kovulmalardan () tamamen ayrışır:

• Kıdem Tazminatı Güvencesi: İşçinin tutuklanması ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık teşkil eden bir işçi kusuru (hırsızlık, devamsızlık vb.) olarak kodlanmadığı için, işyerinde deneme süresi dahil en az 1 tam yıl kıdemi bulunan işçiye Kıdem Tazminatı son giydirilmiş brüt ücreti üzerinden eksiksiz ödenmek zorundadır.
• İhbar Tazminatı İstisnası: İşveren sözleşmeyi derhal fesih yetkisiyle bitirdiği için işçiye yasal ihbar tazminatı ödemez. Aynı şekilde işçi de hapiste olduğu için işverene bir ihbar tazminatı ödemekle yükümlü kılınamaz.
• Feshe Bağlı Olmayan Bakiye Alacaklar: İşçinin içeride kalan bakiye maaşları, fazla mesai ücretleri, hafta tatili farkları ve kullanmadığı tüm Yıllık İzin ücretlerinin nakit karşılığı mirasçılarına veya adli temsilcisine (vasisine/vekiline) eksiksiz ödenir.

3. Tutuklanan İşçinin Çıkış ve Fesih Protokolü

İşverenin haklı konumdayken usul hataları nedeniyle cezai tazminatlarla yüzleşmemesi adına şu kurumsal adımları atması gerekir:

1.Adli Belgelerin Celbi ve Askı Süresi Takibi:1. Aşama.

İşçinin gözaltı/tutukluluk müzekkeresi adli mercilerden veya ailesinden celbedilerek dosyaya konulmalı, işçinin kıdemine göre yasal askı süresinin (14-28-42-56 gün) dolması gün gün beklenmelidir.

2.6 İş Günlük Hak Düşürücü Süre Sayacı:2. Aşama.

Yasal askı süresi (ihbar öneli) resmen dolduğu an, işverenin derhal fesih hakkı tetiklenir. İşveren bu hakkı, askı süresinin bittiği tarihten itibaren 6 iş günü içinde kullanmak zorundadır ().

3.Yazılı Bildirim ve SGK Çıkış İşlemi:3. Aşama.

Fesih bildirimi yazılı olarak hazırlanmalı, işçinin cezaevindeki resmi adresine tebliğ edilmeli ve SGK çıkış kodu olarak Kod 27 (İşçinin gözaltına alınması veya tutuklanması halinde devamsızlığının mevzuattaki bildirim süresini aşması nedeniyle fesih) işlenmelidir. Savunma alınması yasal olarak zorunlu değildir.

Yargılama Süreci, İşe İade Riski ve Maliyetler

• İşçinin Dava Açma Hakkı: Cezaevindeki işçi (veya kanuni vasisi/avukatı), askı sürelerine uyulmadığını, feshin haksız yapıldığını iddia ediyorsa tebliğden itibaren 1 ay içinde arabuluculuğa başvurarak İşe İade Davası açabilir. İşveren askı sürelerini milimetrik hesaplayamadığını veya 6 iş günlük süreyi kaçırdığını mahkemede kanıtlayamazsa fesih geçersiz sayılır; şirkete fahiş iş güvencesi tazminatları çıkar.
• 5 Yıllık Kesin Zamanaşımı: Fesihten doğan kıdem tazminatı ve bakiye işçilik ücret farkları 5 yıllık zamanaşımı süresine tabidir.
• 2026 İkinci Yarı Kıdem Tavanı: 1 Temmuz 2026 - 31 Aralık 2026 dönemi kıdem tazminatı hesaplamalarında yasal tavan sınırı 73.729,87 TL olarak baz alınır.
• Yargılama Masrafları ve Avukatlık: İş mahkemelerindeki bu davalar adli dosya dökümlerinin UYAP üzerinden celbi nedeniyle ortalama 1 yıl sürmektedir. Adli harç peşinatları ortalama 4.000 TL civarındadır. Avukatlık Asgari Ücret Tarifesindeki (AAÜT) yasal taban sınır en az 17.900 TL'dir; serbest sözleşmelerde dava sonunda tahsil edilecek meblağ üzerinden %15 ilâ %25 oran aralığında nispi oranlar tanzim edilir.

Sonuç

İşçinin tutuklanması ve gözaltına alınması, işverene yasal tasfiye hakkı sunan zorlayıcı bir süreçtir. Ancak sözleşmesel artırılmış ihbar sürelerinin hesaba katılması, 6 iş günlük hak düşürücü sürenin milimetrik takibi, cezaevi tebligat hukuku usullerinin işletilmesi ve kıdem tazminatının giydirilmiş brüt ücret üzerinden hatasız ödenmesi ileri düzey iş hukuku uzmanlığı gerektirir. Usuli bir hesap hatası, işvereni fahiş "haksız fesih" tazminatları ödemekle karşı karşıya bırakabileceği gibi, işçi yönünden de yılların emeğinin zayi olmasına yol açabilir.

Tutukluluk veya gözaltı süreçlerine dayalı fesih işlemlerini kurumsal risk barındırmadan hasarsız tanzim etmek ya da cezaevindeki yakınlarınızın yasal kıdem tazminatlarını ve birikmiş izin paralarını kuruşu kuruşuna işverenden tahsil etmek adına sürecin en başından itibaren uzman bir işçi ve işveren/iş hukuku avukatından profesyonel hukuki danışmanlık ve süreç takip desteği almanız hakların korunması adına en sağlıklı yaklaşım olacaktır.