6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK) uyarınca patent lisans sözleşmesi, tescilli bir buluşun kullanım yetkisinin (kullanma, üretme, satma veya ithal etme) lisans veren tarafından belirli koşullar,…
6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK) uyarınca patent lisans sözleşmesi, tescilli bir buluşun kullanım yetkisinin (kullanma, üretme, satma veya ithal etme) lisans veren tarafından belirli koşullar, süre ve coğrafi sınırlar dahilinde bir lisans bedeli karşılığında lisans alana devredildiği bağımsız bir fikri mülkiyet sözleşmesidir.
Patent hakkı üzerindeki mülkiyet (patentin sahipliği) lisans verende kalmaya devam ederken; lisans alan kişi veya kurum, sözleşmede kararlaştırılan sınırlar dahilinde buluşu ekonomik olarak değerlendirme hakkı elde eder. Bu yazıda SMK m. 125 ve devamı hükümleri çerçevesinde patent lisans sözleşmesinin şekil şartları, türleri, tarafların borçları ve sona erme sebepleri detaylandırılmıştır.
Patent Lisans Sözleşmesinin Şekli ve Geçerlilik Şartları
Patent lisans sözleşmesi, yüksek finansal değere sahip ve katı usul kurallarına bağlı borçlandırıcı bir işlemdir.
- Yazılı Şekil Şartı (SMK m. 148): Sınai Mülkiyet Kanunu uyarınca patent lisans sözleşmelerinin geçerli olabilmesi için yazılı şekilde yapılması zorunludur. Sözlü olarak yapılan lisans anlaşmaları hukuken geçersizdir ve taraflara talep hakkı kazandırmaz.
- Resmi Şekil (Noter Onayı): Sözleşmenin noter nezdinde yapılması kanuni bir zorunluluk olmamakla birlikte, ileride doğabilecek uyuşmazlıklarda ispat kolaylığı açısından noter onayıyla yapılması tavsiye edilir.
- TÜRKPATENT Siciline Kayıt: Sözleşme taraflar arasında imzaladığı andan itibaren hüküm doğurur. Ancak lisans hakkının üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilmesi (iyi niyetli 3. kişilere karşı koruma) için lisans sözleşmesinin Türk Patent ve Marka Kurumu (TÜRKPATENT) siciline kaydettirilmesi şarttır.
Patent Lisans Sözleşmesinin Türleri
SMK m. 125 maddesinde patent lisans türleri ve hak sahibinin tasarruf yetkileri kurgulanmıştır:
1. İnhisari (Tekelci) Lisans
İnhisari lisans sözleşmesinde lisans veren, patent konusu buluşu kullanma yetkisini yalnızca tek bir kişiye devreder.
- Lisans veren, aksine açık bir sözleşme hükmü yoksa aynı patent için başka üçüncü kişilere lisans veremez.
- Lisans veren, sözleşmede açıkça hakkını saklı tutmadığı sürece patenti kendisi de kullanamaz. Lisans alan, ilgili pazarda tam bir tekel hakkı elde eder.
2. İnhisari Olmayan (Basit) Lisans
Sözleşmede aksi kararlaştırılmamışsa verilen lisans "basit lisans" kabul edilir (Kanuni Karine).
- Lisans veren, patent konusu buluşu kendisi kullanmaya devam edebilir.
- Lisans veren, aynı patent için dilediği sayıda üçüncü kişiye bağımsız lisanslar verebilir.
3. Zorunlu Lisans (SMK m. 129)
İsteğe bağlı lisansların aksine, kamu yararı veya hukuki zorunluluk hallerinde patent sahibinin rızası aranmaksızın mahkeme veya karar mercii tarafından verilen lisanstır. Zorunlu lisans verilmesini gerektiren başlıca durumlar şunlardır:
- Patentli buluşun koruma tarihinden itibaren 3 yıl içinde kesintisiz olarak kullanılmaması veya kullanımı için ciddi hazırlık yapılmaması,
- Patent konuları arasında bağımlılık bulunması (Sonraki patentin önceki patenti ihlal etmeden uygulanamaması),
- Kamu sağlığı veya milli güvenlik gerekçeleri,
- İhracat amacıyla tıbbi ürünlerin imalatına yönelik zorunlu lisans durumları.
Tarafların Hakları ve Yükümlülükleri
Patent lisans sözleşmesi her iki tarafa da borç yükleyen synallagmatik bir sözleşmedir:
Lisans Verenin Borçları
- Kullanımı Sağlama Borcu: Patent konusu teknik bilgiyi (know-how, çizimler, şemalar) lisans alana eksiksiz teslim etmek ve buluşun sözleşme süresince ayıpsız kullanılmasını sağlamak.
- Hukuki Ayıptan Sorumluluk: Patentin üçüncü kişilerin haklarını ihlal etmediğini garanti etmek.
- Patent Yıllık Harçlarını Ödeme: Patent tescilinin yürürlükte kalması için gerekli resmi yıllık ücretleri TÜRKPATENT'e yatırmak (Sözleşmeyle aksi kararlaştırılabilir).
Lisans Alanın Borçları
- Lisans Bedelini (Royalty) Ödeme: Maktu bir meblağ veya üretilen/satılan ürün başına oransal (satış cirosuna bağlı) bedeli zamanında ödemek.
- Kullanım Sınırlarına Uyme: Lisans hakkını sözleşmede kararlaştırılan coğrafi bölge, üretim miktarı veya teknik alan dışına çıkarmamak.
- Alt Lisans (Sub-license) Vermeme: Aksine açık hüküm yoksa lisans alan, elde ettiği kullanım hakkını üçüncü kişilere devredemez veya alt lisans veremez.
Patent Lisans Sözleşmesinin Sona Ermesi
Patent lisans sözleşmesi şu hallerde kendiliğinden veya fesih yoluyla sona erer:
- Sürenin Dolması: Belirli süreli yapılan sözleşmelerde sürenin bitimiyle sözleşme sona erer.
- Patentin Hükümsüzlüğü veya Sona Ermesi: Patent hakkının 20 yıllık koruma süresinin dolması, yıllık harçların ödenmemesi nedeniyle düşmesi veya mahkemece patent hükümsüz kılınması durumunda lisans sözleşmesi konusuz kalır.
- Haklı Sebeple Fesih: Taraflardan birinin sözleşme borçlarını (lisans bedelinin ödenmemesi, yetkisiz kullanım vb.) ihlal etmesi halinde Borçlar Kanunu çerçevesinde fesih hakkı kullanılır.
- İflas veya Tasfiye: Taraflardan birinin iflası durumunda SMK ve İcra İflas Kanunu hükümleri uyarınca sözleşmenin akıbeti belirlenir.
Sıkça Sorulan Sorular
Lisans alan kişi, patent hakkını ihlal eden 3. kişilere karşı dava açabilir mi?
SMK m. 158 uyarınca, aksi sözleşmede kararlaştırılmadıkça inhisari (tekelci) lisans alan, kendi adına doğrudan patent tecavüzü davası açabilir. Basit lisans alan ise öncelikle lisans verene ihtar çekerek dava açmasını ister; lisans veren 3 ay içinde dava açmazsa basit lisans alan kendisi dava açabilir.
Patent hükümsüz kılınırsa geçmişte ödenen lisans ücretleri geri alınabilir mi?
SMK m. 139 uyarınca, hükümsüzlük kararından önce ifa edilmiş sözleşme hükümleri uyarınca ödenen lisans bedellerinin iadesi kural olarak istenemez. Ancak lisans verenin kötüniyetli hareket ettiği veya hakkaniyet gerektirdiği durumlarda iade talep edilebilir.
Lisans sözleşmesi devredilebilir mi?
Lisans alan, lisans verenin açık yazılı izni olmadan lisans hakkını başkasına devredemez veya alt lisans tanıyamaz.
Sonuç
Patent lisans sözleşmeleri; bedel hesaplama metotları (royalty), teknik bilgi transferi, yetkili mahkeme şartları ve inhisari hak sınırları bakımından yüksek düzeyde hukuki uzmanlık gerektiren ticari işlemlerdir. Hazırlanma aşamasında usulü hatalar yapmamak ve gelecekte tazminat riskiyle karşılaşmamak adına alanında uzman bir marka ve patent avukatından hukuki destek alınması tavsiye edilir.
Yazar: Demirci Hukuk Ekibi
Tüm Yayınlar