Sigortanın Asgari Ücretten Gösterilmesi / Eksik Yatırılması ve İşçinin Hakları

Türkiye’de iş hukuku ve sosyal güvenlik mevzuatı uyarınca işverenler, çalışanların fiilen hak ettikleri gerçek ücretleri üzerinden Sosyal Güvenlik Kurumu’na (SGK) bildirim yapmak ve prim ödemekle…

Türkiye’de iş hukuku ve sosyal güvenlik mevzuatı uyarınca işverenler, çalışanların fiilen hak ettikleri gerçek ücretleri üzerinden Sosyal Güvenlik Kurumu’na (SGK) bildirim yapmak ve prim ödemekle yükümlüdür. Uygulamada sıklıkla karşılaşılan; işçinin maaşının asgari ücret kadar olan kısmının bankaya yatırılıp, kalan kısmının elden verilmesi suretiyle sigorta primlerinin asgari ücretten gösterilmesi ya da prim günlerinin eksik bildirilmesi ağır bir yasal ihlaldir.

Bu durum işçinin gelecekteki emeklilik maaşını, işsizlik ödeneğini ve geçici iş göremezlik (rapor) ödeneklerini doğrudan baltalar. Kanun koyucu ve yerleşik Yargıtay içtihatları, sigortası eksik yatırılan işçiye İş Sözleşmesini Haklı Nedenle Feshederek Kıdem Tazminatı alma yetkisi tanıdığı gibi, Hizmet Tespit Davası ve Eksik İşçilik Alacakları Davası açma hakkı da vermektedir.

1. Yargıtay Standartlarında "Eksik Prim" ve Haklı Fesih İlişkisi

İşveren tarafından sigorta primlerinin hiç yatırılmaması, eksik yatırılması veya gerçek ücret yerine asgari ücretten gösterilmesi, İş Kanunu uyarınca işverenin yasal ve sözleşmesel yükümlülüklerini ağır biçimde ihlal ettiği anlamına gelir.

• İstifa Halinde Bile Kıdem Tazminatı: Yargıtay yerleşik içtihatlarında, işçinin istifa dilekçesi vererek ayrılması durumunda dahi, ayrılma gerekçesi olarak "sigorta primlerinin asgari ücretten gösterilmesini" ve "eksik yan hakları" öne sürmesi halinde, bu istifayı hukuken "Haklı Nedenle Fesih" olarak kabul etmektedir (). Dolayısıyla işçi kendi ayrılsa bile Kıdem Tazminatına tam olarak hak kazanır.
• Tazminat Matrahının Gerçek Ücrete Göre Hesaplanması: İşçi haklı fesih yaptıktan sonra tazminatları adliyede resmi olarak kayıtlarda görünen (asgari ücret) matrah üzerinden değil; elden alınan kısım da dahil edilerek ispatlanan gerçek brüt giydirilmiş ücret üzerinden hesaplanır ve tahsil edilir.

2. Sigortası Eksik Yatırılan İşçinin Atması Gereken 3 Hukuki Adım

Hak kaybına uğrayan işçinin, gerçek hak edişlerine kavuşabilmesi için eş zamanlı veya sırasıyla atabileceği hukuki adımlar şunlardır:

1.Gerçek Ücret Delillerinin Hasredilmesi:1. Aşama.

İşçinin asgari ücretin üzerinde maaş aldığını gösteren banka transfer açıklamaları, elden nakit ödeme makbuzları, işyeri içi yazışmalar, WhatsApp konuşmaları veya emsal ücret araştırmaları (ilgili meslek odalarından alınan taban fiyat dökümleri) toplanmalıdır. Ayrıca ALO 170 veya SGK kurumu üzerinden şikayette bulunularak işyerinde denetim talep edilebilir.

2.Noterden Haklı Fesih İhtarnamesinin Çekilmesi:2. Aşama.

İşverene Noter vasıtasıyla yazılı bir fesih ihtarnamesi gönderilmelidir. İhtarnamede; sigorta primlerinin gerçek ücret üzerinden yatırılmaması gerekçe gösterilerek sözleşmenin İş Kanunu m. 24/II-e uyarınca haklı nedenle derhal feshedildiği açıkça beyan edilmelidir. Kıdem tazminatı, yıllık izin, fazla mesai gibi tüm hak edişlerin gerçek ücret üzerinden ödenmesi talep edilmelidir.

3.Arabuluculuk ve Hizmet Tespit Süreçleri:3. Aşama.

İhtarname sonrası ödeme yapılmazsa tazminat ve alacaklar için adliyelerdeki Arabuluculuk Bürosuna başvurulur. Gerçeğe aykırı prim bildirimlerinin SGK kayıtlarında düzeltilmesi ve emeklilik matrahına yansıması için ise İş Mahkemesinde Hizmet Tespit Davası (veya ücret tespit davası) ikame edilir.

3. Hizmet Tespit Davasının Özellikleri ve Hak Düşürücü Süre

• Davanın Niteliği: 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu uyarınca açılan Hizmet Tespit Davası, kamu düzenine ilişkindir. Bu davada davalı işverenin yanında SGK da zorunlu fer'i müdahil olarak yer alır. Davadan feragat edilmesi veya arabuluculuk masasında bu konuda gizli anlaşma yapılması hukuken geçersizdir; mahkemece resen araştırma yapılır.
• 5 Yıllık Hak Düşürücü Süre: Hizmet tespit davaları, işçinin o işyerindeki çalışmasının sona erdiği yılın sonundan başlayarak 5 yıl içinde açılmalıdır. Bu süre geçtikten sonra geçmiş prim matrahlarının tespiti davası dinlenmez (Zamanaşımı değil, hak düşürücü süredir).
• Tek Davada Alacak Talebi: İşçi gerçek ücretinin tespitiyle birlikte; hak kazandığı kıdem tazminatı, yıllık izin alacakları, fazla mesai, hafta tatili ve resmi tatil (UBGT) ücretlerini gerçek maaşı üzerinden aynı dava potasında işverenden talep edebilir.

Yargılama Maliyetleri ve Davaların Süresi

• Dava Süresi: Sigortanın eksik yatırılmasına dayalı iş alacakları ve hizmet tespit davaları, meslek odalarından emsal ücret araştırmalarının yapılması, tanıkların dinlenmesi ve uzman hesap bilirkişisi incelemeleri nedeniyle ortalama 1 ila 1,5 yıl arasında sürmektedir.
• Yargılama Masrafları: Dava açılış harçları, tebligat giderleri ve bilirkişi avans peşinatı adli takvim dökümlerine göre ortalama 4.000 TL civarındadır. Davayı kazanan işçi bu masrafları dava sonunda işverenden geri alır.
• Avukatlık Ücretleri: Güncel Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi (AAÜT) uyarınca iş davalarındaki taban yasal sınır 17.900 TL'dir; bunun altında ücret belirlenmesi kanunen yasaktır. Genellikle avukat-müvekkil arasındaki anlaşmaya göre dava sonunda hükmedilecek toplam meblağ üzerinden %15 ilâ %25 arasında nispi oranlar esas alınarak kararlaştırılır.

Sonuç

Sigortanın asgari ücretten gösterilmesi veya primlerin eksik yatırılması, işçinin hem bugünkü tazminat haklarını hem de gelecekteki emeklilik güvencesini gasp eden ağır bir mevzuat ihlalidir. Ancak elden alınan paraların, prim dökümlerinin ve gerçek ücretin Yargıtay standartlarında (emsal ücret araştırmaları ve tanık beyanlarıyla) mahkeme huzurunda nasıl ispatlanacağı, 5 yıllık katı hak düşürücü sürelerin takibi ve noter ihtar dili son derece yüksek hukuki uzmanlık gerektirir. Usuli bir eksiklik, haklı durumdayken davayı kaybetmenize yol açabilir.

Gerçek ücretinizin resmi makamlarca tespit edilmesini sağlamak, kıdem tazminatınızı ve diğer tüm işçilik alacaklarınızı gerçek maaşınız üzerinden eksiksiz tahsil etmek adına sürecin en başından itibaren uzman bir işçi ve iş hukuku avukatından profesyonel hukuki destek almanız önemle tavsiye edilir.