Suç Eşyasının Satın Alınması Veya Kabul Edilmesi Suçu ve Cezası (TCK 165 - TCK 166)

Suç eşyasının satın alınması veya kabul edilmesi suçu, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun "Malvarlığına Karşı Suçlar" başlıklı bölümünde, 165. maddede düzenlenmiştir. Bu düzenlemeyle korunmak istenen…

Suç eşyasının satın alınması veya kabul edilmesi suçu, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun "Malvarlığına Karşı Suçlar" başlıklı bölümünde, 165. maddede düzenlenmiştir. Bu düzenlemeyle korunmak istenen hukuki yarar; mülkiyet hakkının korunması ve suç işlenerek elde edilen malvarlığı değerlerinin piyasada dolaşıma sokularak suçun bir kazanç kapısı veya sektör haline gelmesinin engellenmesidir.

Halk arasında "çalıntı mal satın alma" veya "hırsızlık malı kabul etme" olarak da bilinen bu suç, malın kaynağının başka bir suç olduğunu bilerek devralınması halinde gündeme gelir.

Suç Eşyasının Satın Alınması Veya Kabul Edilmesi Suçu Nedir?

TCK m. 165 uyarınca bu suç; başka bir kişi tarafından işlenen bir suç (hırsızlık, yağma, dolandırıcılık, güveni kötüye kullanma vb.) sonucunda elde edilen bir eşya veya malvarlığı değerinin, bu ilk suça iştirak edilmeksizin devralınması, satın alınması, satılması veya kabul edilmesidir.

TCK Madde 165:

"Bir suçun işlenmesiyle elde edilen eşyayı veya diğer malvarlığı değerini, bu suçun işlenmesine iştirak etmeksizin, satan, devreden, satın alan veya kabul eden kişi, altı aydan üç yıla kadar hapis ve on bin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır."

Asıl Suça İştirak İle Suç Eşyasını Satın Alma Arasındaki Fark

Bu suçun en kritik unsuru, failin asıl suça (örneğin hırsızlık veya yağmaya) katılmamış olmasıdır.

• Eğer kişi hırsızlık yapılırken gözcülük yapmış, yardım etmiş veya planlama aşamasında yer almışsa; sonrasında malı alsa dahi TCK 165’ten değil, hırsızlık suçuna iştirakten yargılanır.
• Kişi ilk suça hiçbir şekilde karışmamış, ancak malın suç yoluyla elde edildiğini bilerek devralmışsa TCK 165 gündeme gelir.

Suç Eşyasının Bildirilmemesi Suçu (TCK 166)

Suç eşyasıyla ilgili bir diğer önemli düzenleme ise bildirim yükümlülüğünün ihlalidir.

Kişi bir eşyayı başlangıçta tamamen meşru bir hukuki ilişkiyle (satın alma, hediye vb.) elde etmiş; ancak sonradan bu eşyanın bir suç sonucu elde edildiğini öğrenmişse, durumu vakit geçirmeksizin adli veya kolluk makamlarına bildirmek zorundadır.

TCK Madde 166:

"Bir hukuki ilişkiye dayalı olarak elde ettiği eşyanın, esasında suç işlemek suretiyle veya suç işlemek dolayısıyla elde edildiğini öğrenmesine rağmen, suçu takibe yetkili makamlara vakit geçirmeksizin bildirimde bulunmayan kişi, altı aya kadar hapis veya adlî para cezası ile cezalandırılır."

Suç Eşyasının Satın Alınması Veya Kabul Edilmesi Suçunun Cezası

Türk Ceza Kanunu'nda bu suç tipinin işleniş şekline göre iki farklı ceza yaptırımı öngörülmüştür:

Suç Tipi (Madde)

Öngörülen Ceza Miktarı

Yaptırım Türü

Suç Eşyasını Satın Alma/Devralma (TCK 165)

6 aydan 3 yıla kadar hapis AND 10.000 güne kadar adli para cezası

Hapis ve adli para cezası birlikte verilir.

Suç Eşyasını Bildirmeme (TCK 166)

6 aya kadar hapis OR Adli para cezası

Hakim iki cezadan birini seçimlik olarak uygular.

Şahsi Cezasızlık Sebepleri ve Cezada İndirim Halleri (TCK 167)

Akrabalık ilişkileri, malvarlığına karşı işlenen suçlarda faile ceza verilmemesini veya cezada indirim yapılmasını gerektirebilir:

1. Haklarında Cezaya Hükmolunmayacak Haller (Tam Cezasızlık)

Suç eşyasının satın alınması veya kabul edilmesi suçunun;

• Haklarında ayrılık kararı verilmemiş eşlerin,
• Üstsoy (anne, baba, dede, nine) veya altsoyun (çocuk, torun) ya da bu derecedeki kayın hısımlarının, evlat edinen veya evlatlığın,
• Aynı konutta birlikte yaşayan kardeşlerin zararına işlenmesi halinde ilgili akraba hakkında cezaya hükmolunmaz.

2. Cezada Yarı Oranında İndirim Yapılacak ve Şikayete Tabi Haller

Suçun;

• Haklarında ayrılık kararı verilmiş eşlerin,
• Aynı konutta birlikte yaşamayan kardeşlerin,
• Aynı konutta birlikte yaşayan amca, dayı, hala, teyze, yeğen veya ikinci derece kayın hısımlarının zararına işlenmesi halinde; ceza yarı oranında indirilir ve soruşturma mağdurun şikayetine tabi hale gelir.

Suçun Özel Görünüş Biçimleri: Teşebbüs, İştirak ve İçtima

• Teşebbüs: Satın alma veya devralma amacıyla pazarlık yapılıp anlaşmaya varılmasına rağmen, polis baskını gibi elde olmayan nedenlerle devrin gerçekleşememesi durumunda suç teşebbüs aşamasında kalır.
• İştirak: Çalıntı malı satan kişiye müşteri bulan veya aracılık eden kişiler de suça iştirak hükümlerine göre müşterek fail veya yardım eden olarak cezalandırılır.
• İçtima (Zincirleme Suç - TCK m. 43): Aynı mağdura ait suç eşyalarının farklı zamanlarda birden fazla kez satın alınması durumunda tek ceza verilir ancak ceza zincirleme suç hükümleri uyarınca artırılır.

Soruşturma Usulü, Uzlaşma ve Koruma Tedbirleri

• Resen Soruşturma ve Şikayet: TCK 165 kapsamındaki temel suç şikayete tabi değildir. Savcılık resen soruşturma yürütür. Şikayetten vazgeçilmesi davayı düşürmez. (TCK 167'deki nitelikli akrabalık halleri hariç).
• Uzlaştırma Kapsamı: Suç eşyasının satın alınması veya kabul edilmesi suçu (TCK 165) ve bildirmeme suçu (TCK 166), Ceza Muhakemesi Kanunu uyarınca uzlaştırma kapsamındaki suçlardandır. Soruşturma aşamasında dosya öncelikle Uzlaştırma Bürosuna gönderilir. Tarafların anlaşması halinde takipsizlik kararı verilir.
• Gözaltı ve Tutukluluk: TCK 165 suçunun hapis ceza üst sınırı 3 yıl olduğundan şüpheli hakkında gözaltı veya adli kontrol kararları verilebilir. Ancak TCK 166 (bildirmeme) suçunun ceza üst sınırı 6 ay olduğundan CMK m. 100/4 gereğince tutuklama yasağı mevcuttur.

Mahkemenin Verebileceği Kararlar ve Seçenek Yaptırımlar

Yargılamayı yürütmekle görevli mahkeme Asliye Ceza Mahkemesidir.

Karar Türü

Uygulanma Koşulları

Beraat

Eşyanın suç eşyası olduğunun bilinmediği (kastın bulunmadığı) veya eşyanın yasal yoldan edinildiğinin tespiti.

Adli Para Cezasına Çevirme

Hükmedilen hapis cezası 1 yıl veya altında kalırsa adli para cezasına çevrilebilir.

HAGB (Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması)

Hapis cezası 2 yıl veya altında kalırsa, sanığın sabıkası yoksa ve mağdurun zararı giderilmişse 5 yıl denetimle uygulanır.

Cezanın Ertelenmesi

Sanığın daha önce kasten işlenmiş suçtan 3 aydan fazla mahkumiyeti yoksa hapis cezasının infazı ertelenebilir.

Zamanaşımı Süreleri

• Dava Zamanaşımı: Suçun işlendiği tarihten itibaren 8 yıldır.
• Ceza Zamanaşımı: Kesinleşen mahkumiyet kararlarında ceza zamanaşımı 10 yıldır. (Suç tarihinde 12-18 yaş grubundaki çocuklar için bu süreler indirimli uygulanır).

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

Faturası veya belgesi olmayan ikinci el bir eşyayı satın almak suç oluşturur mu?

Piyasa değerinin çok altında, açıkça şüpheli ortamlardan ve belgesiz olarak alınan eşyalarda kişinin "malın çalıntı olduğunu bildiği veya bilebilecek durumda olduğu" karinesi değerlendirilebilir. Şüphelinin kastının bulunup bulunmadığı somut olayın özelliklerine göre belirlenir.

Suç eşyasının satın alınması suçunda etkin pişmanlık uygulanır mı?

Hayır. Türk Ceza Kanunu'nda TCK 165 ve 166 maddeleri için özel bir etkin pişmanlık hükümleri düzenlenmemiştir. Ancak zararın giderilmesi takdiri indirim (TCK m. 62) sebebi olarak değerlendirilebilir.

TCK 165 suçunda temyiz (Yargıtay) yolu açık mıdır?

Hayır. Ceza Muhakemesi Kanunu m. 286/2 uyarınca, Bölge Adliye Mahkemesi (İstinaf) tarafından verilen 5 yıl veya daha az hapis cezalarına karşı temyiz kanun yolu kapalıdır. Kararlar istinaf aşamasında kesinleşir.

Sonuç

Suç eşyasının satın alınması veya kabul edilmesi suçu; kastın tespiti, malın piyasa değeri, basiretli bir alıcıdan beklenen özen yükümlülüğü ve uzlaştırma prosedürü gibi hususlar açısından teknik ceza hukuku detayları barındırır. Soruşturma veya kovuşturma aşamasında hak kaybına uğramamak ve lehe olan uzlaşma/HAGB gibi kurumlardan faydalanabilmek adına sürecin uzman bir ceza avukatı rehberliğinde takip edilmesi tavsiye edilir.