Vasi Tayini Dilekçesi Örneği ve Vesayet Davası Hukuki Süreç Rehberi

Yaşlılık, zihinsel veya fiziksel engeller, akıl hastalığı ya da Alzheimer ve demans gibi nörolojik rahatsızlıklar nedeniyle kendi işlerini göremeyecek duruma gelen bireylerin haklarının korunması…

Yaşlılık, zihinsel veya fiziksel engeller, akıl hastalığı ya da Alzheimer ve demans gibi nörolojik rahatsızlıklar nedeniyle kendi işlerini göremeyecek duruma gelen bireylerin haklarının korunması amacıyla hukuki bir temsilci atanması gerekir. Türk Medeni Kanunu kapsamında bu koruma mekanizmasına vesayet, atanan temsilciye vasi, adına işlem yapılan kısıtlı kişiye ise vesayet altındaki kişi denir.

Bu rehberimizde, vasi tayini davası açarken dikkat etmeniz gereken usul kurallarına değinecek; somut gerekçelere göre (akıl sağlığı, Alzheimer hastalığı, yaşlılık ve yatağa bağımlılık durumları için) hazırlanmış 3 farklı vasi tayini dilekçesi örneğini sizlerle paylaşacağız.

Vasi Tayini Nedir ve Hangi Durumlarda Talep Edilir?

Vasi tayini, kendi işlerini yönetemeyen ve bu nedenle korunmaya muhtaç ergin bireylerin veya velayeti bulunmayan küçüklerin haklarını savunmak adına mahkeme kanalıyla bir temsilci görevlendirilmesi işlemidir. Türk Medeni Kanunu'nun (TMK) 405. maddesi ve devamında yer alan hükümlere göre kısıtlanmayı (vesayet altına alınmayı) gerektiren temel haller şunlardır:

• Akıl Hastalığı veya Akıl Zayıflığı: Kişinin akli melekelerinin kendi işlerini görmeye yetmeyecek düzeyde zayıflamış olması (Şizofreni, ileri derece zihinsel engellilik vb.).
• Alzheimer, Demans veya Felç Gibi Rahatsızlıklar: Kişinin bilincini ve iradesini etkileyen, onu başkalarının bakımına muhtaç kılan nörolojik veya fiziksel hastalıklar.
• Savurganlık, Alkol veya Uyuşturucu Madde Bağımlılığı, Kötü Yaşama Tarzı: Kişiyi veya ailesini darlık ve yoksulluğa düşürme tehlikesi olan, mal varlığını kötü yöneten durumlar.
• Bir Yıl veya Daha Uzun Süreli Hapis Cezası Almış Olmak: Özgürlüğü bağlayıcı ceza alan kişilere kanun gereği otomatik olarak vasi tayin edilir.
• Kendi İsteği Üzerine (Yaşlılık ve Fiziksel Engel): Yaşlılığı, fiziksel engelleri veya hastalığı nedeniyle işlerini yürütemediğini beyan eden kişi bizzat kendisi için vasi tayin edilmesini isteyebilir.

Görevli ve Yetkili Mahkeme Hangisidir?

Vesayet davaları kamu düzenine ilişkin olup basit yargılama usulüne tabidir:

• Görevli Mahkeme: Vasi tayini davalarında görevli mahkeme kesin olarak Sulh Hukuk Mahkemesi'dir (Vesayet Makamı).
• Yetkili Mahkeme: Kısıtlanması istenen kişinin davanın açıldığı tarihteki yerleşim yeri (ikametgâh) mahkemesidir. Bu yetki kuralı kesindir; kamu düzenini ilgilendirdiği için başka bir yerde dava açılamaz.

Vasi Tayini Dilekçe Örnekleri

Aşağıdaki dilekçe taslakları farklı hukuki ve tıbbi gerekçelere göre kurgulanmıştır. Dilekçe metnindeki köşeli parantezli alanları kendi nüfus, adres ve somut sağlık kurulu raporu detaylarınıza göre doldurmanız gerekmektedir.

Dilekçe Örneği 1: Akıl Sağlığı / Zihinsel Engel Nedeniyle Kardeşe Vasi Tayini Talebi

Akıl sağlığı yerinde olmayan veya zihinsel engeli nedeniyle kendi işlerini göremeyen kardeşinin vasisi olmak isteyen kişilerin sunacağı dilekçe örneğidir:

..................... NÖBETÇİ SULH HUKUK MAHKEMESİ’NE

DAVACI : [Ad Soyad, T.C. Kimlik Numarası, Adres]

VEKİLİ : Av. [Ad Soyad, Baro Sicil Numarası, Adres, UETS Numarası]

(Avukatınız var ise bu kısmı doldurunuz)

KISITLANMASI TALEP EDİLEN : [Kardeşin Adı Soyadı, T.C. Kimlik Numarası, Adres]

KONU : [Kısıtlanması İstenen Kardeşin Adı]'nın kısıtlanarak, davacının vasi olarak tayin edilmesi talebimizdir.

AÇIKLAMALAR :

1- Müvekkilimin kardeşi olan [Kardeşin Adı Soyadı], [İl] ili, [İlçe] ilçesi, [Mahalle/Köy] nüfus kütüğünde Cilt No: [..], Aile Sıra No: [..], Sıra No: [..] hanesinde kayıtlı bulunmaktadır.

2- Müvekkilin kardeşi, doğuştan gelen/sonradan gelişen akıl sağlığı sorunları ve zihinsel engeli nedeniyle kendi işlerini takip edememekte, günlük ihtiyaçlarını dahi tek başına karşılayamamaktadır. Bu durum, [Hastane Adı] Devlet Hastanesi’nden alınan .../.../... tarihli ve [..] sayılı Sağlık Kurulu Raporu ile de sabit olup ekte sunulmuştur.

3- Kısıtlanması talep edilen kardeşin müvekkil dışında bakabilecek, onunla ilgilenebilecek ya da resmi işlerini takip edebilecek hiçbir yakını bulunmamaktadır. Müvekkil, kardeşinin hem bakımını üstlenmekte hem de onun menfaatlerini korumak için resmi dairelerdeki işlemlerini yürütmeye çalışmaktadır. Ancak yasal temsilci sıfatı bulunmadığından resmi işlemlerde engellerle karşılaşmaktadır.

4- Açıklanan nedenlerle, müvekkilin kardeşinin hak kaybına uğramaması ve resmi işlemlerinin yürütülebilmesi amacıyla kısıtlanarak müvekkilin vasi olarak atanması için mahkemenize başvurma zorunluluğu doğmuştur.

HUKUKİ DELİLLER : Nüfus aile kayıt tablosu, [Hastane Adı] Devlet Hastanesi Sağlık Kurulu Raporu, tanık beyanları, bilirkişi (hekim) incelemesi ve sair yasal deliller.

HUKUKİ SEBEPLER : TMK m. 405 ve devamı hükümleri, HMK ve ilgili mevzuat.

NETİCE-İ TALEP : Yukarıda arz ve izah edilen nedenlerle; zihinsel engeli bulunan [Kısıtlanması İstenen Kardeşin Adı]'nın kısıtlanarak vesayet altına alınmasına, resmi kurumlardaki iş ve işlemlerini yasal olarak takip edebilmesi amacıyla müvekkil [Davacı Adı]'nın vasi olarak atanmasına karar verilmesini saygılarımızla talep ederiz. [Tarih]

Davacı Vekili Av.

[Ad Soyad]

[İmza]

Dilekçe Örneği 2: Alzheimer / Demans Hastalığı Nedeniyle Anne veya Babaya Vasi Tayini Talebi

Yaşlılığa bağlı Alzheimer, demans gibi iradeyi sakatlayan nörolojik hastalıklar nedeniyle anne veya babasının vasisi olmak isteyen çocukların kullanacağı dilekçedir:

..................... NÖBETÇİ SULH HUKUK MAHKEMESİ’NE

DAVACI : [Ad Soyad, T.C. Kimlik Numarası, Adres]

VEKİLİ : Av. [Ad Soyad, Baro Sicil Numarası, Adres, UETS Numarası]

(Avukatınız var ise bu kısmı doldurunuz)

KISITLANMASI TALEP EDİLEN : [Anne/Babanın Adı Soyadı, T.C. Kimlik Numarası, Adres]

KONU : Alzheimer hastalığı nedeniyle kısıtlanma kararı verilmesi ve davacının vasi tayin edilmesi talebidir.

AÇIKLAMALAR :

1- Müvekkil davacı, kısıtlanmasını talep ettiğimiz [Anne/Babanın Adı]'nın biyolojik oğludur/kızıdır. Bu husus ekte sunulan nüfus kayıt örneği ile sabittir. Müvekkilin [Anne/Babası] olan [Kısıtlanması İstenen Kişinin Adı], ileri derece Alzheimer hastasıdır.

2- Söz konusu hastalık nedeniyle zihinsel yeteneklerini tamamen kaybetmiş olan [Kısıtlanması İstenen Kişinin Adı], kendi işlerini yönetememekte, imza atamamakta, bankacılık ve resmi kurum işlerini takip edememektedir. Kendisi sürekli bakıma, gözetime ve tıbbi yardıma muhtaç olup müvekkil ile birlikte yaşamaktadır.

3- TMK m. 414 uyarınca vasi tayininde öncelik eş ve yakın hısımlara aittir. Kısıtlanması istenen kişinin eşi vefat etmiş olup, onun bakımını fiilen gerçekleştiren ve bu görevi en iyi şekilde yerine getirebilecek olan tek kişi davacı evladıdır. Kısıtlanması istenen kişinin fiziksel, hukuki ve mali sorumluluklarını üstlenmek üzere müvekkilimin vasi atanması zorunludur.

HUKUKİ DELİLLER : Nüfus kayıt örneği, tedavi görülen hastane kayıtları, ilaç raporları, hekim raporları, tanıklar ve her türlü yasal delil.

HUKUKİ SEBEPLER : TMK m. 405, m. 414, HMK ve ilgili mevzuat.

NETİCE-İ TALEP : Açıklanan nedenlerle; [Kısıtlanması İstenen Kişinin Adı]'nın Alzheimer hastalığı sebebiyle kısıtlanarak vesayet altına alınmasına, oğlu/kızı olan müvekkil [Davacı Adı]'nın vasi olarak atanmasına karar verilmesini saygılarımızla vekaleten arz ve talep ederiz. [Tarih]

Davacı Vekili Av.

[Ad Soyad]

[İmza]

Dilekçe Örneği 3: İleri Yaş ve Fiziksel Engel / Yatağa Bağımlılık Nedeniyle Vasi Tayini Talebi

Herhangi bir zihinsel engel olmasa dahi, aşırı yaşlılık ve fiziksel engeller (örneğin felç, yatağa bağımlılık) nedeniyle işlerini göremeyen ebeveynine vasi olmak isteyenlerin dilekçe taslağıdır:

..................... NÖBETÇİ SULH HUKUK MAHKEMESİ’NE

DAVACI : [Ad Soyad, T.C. Kimlik Numarası, Adres]

VEKİLİ : Av. [Ad Soyad, Baro Sicil Numarası, Adres, UETS Numarası]

KISITLANMASI TALEP EDİLEN : [Anne/Babanın Adı Soyadı, T.C. Kimlik Numarası, Adres]

KONU : İleri yaş ve yatağa bağımlılık nedeniyle kısıtlanma ve davacının vasi tayin edilmesi talebimizdir.

AÇIKLAMALAR :

1- Müvekkilimin annesi/babası olan [Kısıtlanması İstenen Kişinin Adı], son derece ileri yaşta olup fiilen yatağa bağımlı ve evde bakım hizmetine muhtaç şekilde yaşamını sürdürmektedir.

2- Kendisi, yaşlılığın ve fiziksel engellerinin getirdiği kısıtlılıklar sebebiyle resmi dairelerde işlem yapamamakta, adliyeye, bankaya veya tapu müdürlüklerine gidememektedir. Kendisinin fiziken bu sorumlulukları yerine getirmesi imkansızdır.

3- Sosyal güvenlik haklarının takibi, maaş çekme işlemleri, hastane süreçleri ve bakım hizmetlerinin aksamadan yürütülebilmesi adına; kısıtlanması istenen kişinin oğlu/kızı olan müvekkilin vasi olarak atanması yönünde karar alınması zorunlu hale gelmiştir.

HUKUKİ DELİLLER : Nüfus kayıt örneği, evde bakım hizmeti belgeleri, hekim heyet raporları, tanık beyanları ve bilirkişi incelemesi.

HUKUKİ SEBEPLER : TMK m. 408 ve ilgili yasal mevzuat.

NETİCE-İ TALEP : Yukarıda açıklanan haklı nedenlerle; ileri yaşı ve fiziksel engelleri göz önünde bulundurularak [Kısıtlanması İstenen Kişinin Adı]'nın kısıtlanmasına, kendisini temsil etmek ve işlerini yürütmek üzere müvekkil [Davacı Adı]'nın vasi olarak atanmasına karar verilmesini saygılarımızla talep ederiz. [Tarih]

Davacı Vekili Av.

[Ad Soyad]

[İmza]

Vasi Tayini Dilekçesi Yazılırken Dikkat Edilmesi Gereken Hukuki Noktalar

• Resmi Sağlık Kurulu Raporu Şartı: Mahkeme, sadece tarafların iddiası ve tanık beyanıyla kısıtlama kararı veremez. Kısıtlanması istenen kişi, mahkeme kanalıyla tam teşekküllü bir devlet hastanesine veya Adli Tıp Kurumuna sevk edilir. Buradan alınacak vasi tayini uygunluk raporu davanın en temel delilidir.
• Vasi Adayının Uygunluğu: Mahkeme, vasi olarak atanacak kişinin kısıtlı ile olan ilişkisini, sabıka kaydını ve kısıtlının menfaatlerini koruyup koruyamayacağını inceler. Menfaat çatışması olan veya aralarında husumet bulunan kişiler vasi olarak atanamaz.
• Hızlı Karar İçin Geçici Vasi Talebi: Hastane raporu süreci uzayabileceğinden, acil yapılması gereken resmi işlemler varsa (örneğin acil ameliyat onayı, maaş çekme zorunluluğu) mahkemeden dava sonuçlanana kadar geçici vasi (tedbiren vasi) atanması talep edilebilir.
• Harcın ve Gider Avansının Yatırılması: Davanın açılması sırasında mahkeme veznesine gerekli başvuru masrafları ile hastane sevk/tebligat giderlerini içeren avans eksiksiz yatırılmalıdır. Gider avansının yatırılmaması davanın sürüncemede kalmasına veya reddine neden olur.

Sonuç

Vasi tayini ve vesayet süreçleri, kısıtlanan kişinin tüm mal varlığı, sosyal güvencesi ve kişisel bakımı üzerinde doğrudan tasarruf yetkisi doğuran hassas hukuki süreçlerdir. Bu nedenle dilekçelerin hukuki bir dille yazılması, hastane sevklerinin eksiksiz takip edilmesi ve ileride doğabilecek hesap verme/defter tutma yükümlülüklerinin doğru kavranması adına sürecin uzman bir aile ve vesayet hukuku avukatı eşliğinde yürütülmesi önemle tavsiye edilir.