Sulh Hukuk Mahkemesi: Görev Alanı, İşleyişi ve Yargılama Usulü

Adli yargı ilk derece mahkemeleri kolunda yer alan Sulh Hukuk Mahkemeleri, Asliye Hukuk Mahkemeleri ile birlikte hukuk uyuşmazlıklarına bakan genel mahkemelerden biridir. Ancak asliye hukuk…

Adli yargı ilk derece mahkemeleri kolunda yer alan Sulh Hukuk Mahkemeleri, Asliye Hukuk Mahkemeleri ile birlikte hukuk uyuşmazlıklarına bakan genel mahkemelerden biridir. Ancak asliye hukuk mahkemeleri mal varlığı ve şahıs varlığına ilişkin tüm davalarda uyuşmazlığın büyüklüğüne bakılmaksızın "asıl genel görevli" merci iken; sulh hukuk mahkemelerinin görev alanı kanun koyucu tarafından istisnai ve belirli konularla sınırlandırılmıştır.

Sulh Hukuk Mahkemeleri tek hakimli olarak görev yapar. Bu mahkemelerde yürütülen yargılamalar, vatandaşların günlük yaşamını, mülkiyet ilişkilerini ve ailevi miras süreçlerini doğrudan etkileyen hayati meseleleri barındırır.

1. Sulh Hukuk Mahkemelerinin Görev Alanı (Hangi Davalara Bakar?)

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (HMK) 4. maddesi ve özel kanunların açık hükümleri uyarınca, Sulh Hukuk Mahkemelerinin bakmakla yükümlü olduğu dava ve işler şunlardır:

• Kira İlişkisinden Doğan Tüm Uyuşmazlıklar: Kiralanan taşınmazların tahliyesi (kiracı tahliye davası), kira bedelinin tespiti, kira uyarlama davaları ve kira alacağı icra itiraz davaları bu mahkemede görülür. (İstisna: Kira sözleşmesi tamamen geçersizse veya taraflar arasında hiçbir sözleşme ilişkisi olmadan haksız işgal varsa dava Asliye Hukuk Mahkemesinde açılır).
• Ortaklığın Giderilmesi (İzale-i Şüyu) Davaları: Miras kalan veya hisseli tapuya tabi olan taşınır veya taşınmaz mallar üzerindeki ortaklığın, paydaşlar arasında aynen taksim edilerek veya icra yoluyla satılarak paraya çevrilmesi suretiyle giderilmesi davaları.
• Zilyetliğin Korunması Davaları: Taşınır veya taşınmaz mallar üzerinde mülkiyet tartışmasına girilmeksizin, sadece fiili kullanım hakkının (zilyetliğin) haksız olarak ihlal edilmesine karşı açılan davalar.
• Çekişmesiz Yargı İşleri: Karşısında bir davalı bulunmayan, sadece hukuki bir durumun tespiti veya izin alınması amacıyla açılan işler. (Örn: Mirasçılık belgesi/veraset ilamı alınması, vasi tayini, vesayet işleri, mirasın reddi/reddi miras tespiti).
• Kat Mülkiyeti Kanunu’ndan Doğan Uyuşmazlıklar: Apartman/site yönetim planı uyuşmazlıkları, aidat borçlarına ilişkin kat malikleri kurulu kararlarının iptali, ortak alanlara müdahalenin önlenmesi gibi Kat Mülkiyeti Kanunu (KMK) kaynaklı tüm davalar.

2. Sulh Hukuk Mahkemesinde Yargılama Usulü: "Basit Yargılama"

Asliye Hukuk Mahkemelerinde "Yazılı Yargılama" usulü uygulanırken, Sulh Hukuk Mahkemelerinde yargılamanın daha hızlı ilerlemesi amacıyla Basit Yargılama Usulü () uygulanır.

[Dava Dilekçesi] ➔ [Cevap Dilekçesi (2 Hafta)] ➔ ➔ (Dilekçeler Teatisi Biter) ➔ ➔ [Ön İnceleme & Tahkikat]

• Tek Dilekçe Aşaması: Davacı dava dilekçesini sunduktan ve bu dilekçe davalıya tebliğ edildikten sonra, davalının 2 hafta içinde cevap dilekçesi sunması gerekir. Basit yargılamada cevaba cevap (replik) ve ikinci cevap (düplik) dilekçeleri bulunmaz. Tarafların hak iddialarını ve tüm delillerini bu ilk dilekçelerinde eksiksiz sunmaları zorunludur.
• Duruşmasız Karar İmkanı: Çekişmesiz yargı işlerinde veya dosya içeriğinin net olduğu bazı hallerde hakim, tarafları duruşmaya çağırmaksızın doğrudan evrak üzerinden inceleme yaparak karar verebilir.
• Hızlı Tahkikat: Duruşma günleri arasındaki süreler daha kısa tutulur ve delillerin toplanması (tanık dinleme, keşif yapılması) daha pratik bir takvimde yürütülür.

3. Görevsizlik Kararı ve Sonuçları

Davanın doğru mahkemede (görevli mahkemede) açılması bir dava şartıdır. Sulh hukuk mahkemesinin bakması gereken bir davanın asliye hukukta açılması veya tam tersi bir durumda hakim bu eksikliği resen (kendiliğinden) dikkate alır ve Görevsizlik Kararı verir.

• 2 Haftalık Kesin Süre: Görevsizlik kararı verilip bu karar kesinleştikten sonra, taraflardan birinin 2 hafta içindekararı veren mahkemeye başvurarak dosyanın görevli mahkemeye gönderilmesini talep etmesi şarttır.
• Davanın Açılmamış Sayılması: Eğer 2 haftalık kesin süre içinde dosyanın görevli mahkemeye gönderilmesi talep edilmezse, mahkeme davanın açılmamış sayılmasına karar verir. Bu durumda yatırılan harçlar yanar ve sıfırdan dava açılması gerekir.

4. Karara Karşı Kanun Yolu (İstinaf ve Temyiz)

Sulh Hukuk Mahkemesinin verdiği kararlar nihai değildir. Kararın hatalı veya hukuka aykırı olduğunu düşünen taraf, üst mahkeme denetimine başvurabilir.

• İstinaf Başvurusu (Bölge Adliye Mahkemesi): Sulh hukuk mahkemesi kararlarına karşı, kararın tebliğinden itibaren 2 hafta içinde Bölge Adliye Mahkemesi'ne (BAM) gönderilmek üzere ilgili sulh hukuk mahkemesine istinaf dilekçesi sunulabilir.
• Kesinlik (Parasal) Sınırı: Her yıl güncellenen yasal parasal sınırın altında kalan sulh hukuk mahkemesi kararları kesindir; bu kararlara karşı istinaf yoluna başvurulamaz.
• Temyiz İstisnası (Yargıtay): Bölge Adliye Mahkemesi'nin istinaf incelemesi sonucunda verdiği kararlar kural olarak kesindir ve Sulh Hukuk kökenli davalar Yargıtay’a (temyize) taşınamaz. Ancak kira ilişkisinden doğan uyuşmazlıklarda, dava konusunun miktarı o yıl için belirlenen fahiş temyiz sınırını aşıyorsa, BAM kararına karşı Yargıtay nezdinde Temyiz kanun yoluna gidilmesi mümkündür.

Sulh Hukuk ve Asliye Hukuk Mahkemeleri Karşılaştırma Tablosu

Kriter / Özellik

Sulh Hukuk Mahkemesi

Asliye Hukuk Mahkemesi

Yargılama Usulü

Basit Yargılama Usulü (Tek dilekçe aşaması vardir).

Yazılı Yargılama Usulü (Karşılıklı ikişer dilekçe sunulur).

Temel Görev Alanı

Kira, ortaklığın giderilmesi, kat mülkiyeti, vesayet ve mirasçılık işleri.

Mal varlığı, sözleşmeler, tazminatlar ve şahıs varlığı genel davaları.

Cevap Verme Süresi

Tebliğden itibaren 2 Hafta.

Tebliğden itibaren 2 Hafta.

Temyiz (Yargıtay) Yolu

Kural olarak kapalıdır (Belirli kira sınırı hariç).

Kanuni parasal sınırı aşan tüm davalarda temyiz yolu açıktır.

Sonuç

Sulh Hukuk Mahkemeleri, basit yargılama usulünün katı süre sınırları (2 haftalık cevap ve kanun yolu süreleri) ile örülü, dilekçeler aşamasının tek seferde bittiği fahiş usul hassasiyetine sahip mahkemelerdir. Görevli veya yetkili mahkemenin yanlış seçilmesi, dilekçede delillerin ilk aşamada hasredilememesi, davanın usulden reddedilerek fahiş zaman ve hak kayıpları yaşanmasına sebebiyet verir.

Kira uyuşmazlıklarınızı çözüme kavuşturmak, miras paylaşım (izale-i şüyu) süreçlerini yönetmek, kat mülkiyeti ve vesayet işlerinizi hukuki güvenceyle yürütmek adına sulh hukuk davalarınızın en başından itibaren uzman bir gayrimenkul ve borçlar hukuku avukatından profesyonel hukuki destek alarak takip edilmesi önemle tavsiye edilir.